De afgelopen tien jaar is het Nederlandse midden- en kleinbedrijf wel gegroeid, maar vooral in de breedte – niet in de doorstroming naar grotere bedrijfsklassen. Nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), gepubliceerd in het kader van de Staat van het mkb, schetsen een bedrijfslandschap waarin veel bedrijven kleiner worden of zelfs verdwijnen, terwijl slechts een beperkte groep weet door te stoten naar een hogere schaal.
Schuivende bedrijfsklassen: vooral krimp in het kleinbedrijf
Sinds 2014 blijken vooral micro- en kleinbedrijven moeite te hebben om hun personeelsbestand uit te breiden. Van de bijna 40 duizend bedrijven die toen tot het kleinbedrijf behoorden, kromp 15,9 procent tien jaar later naar een lagere grootteklasse, terwijl slechts 7,3 procent wist te groeien. Het merendeel, circa 45,7 procent, bleef stabiel.
Ook binnen microbedrijven was krimp de dominante beweging: 13,5 procent zakte een klasse terug, tegenover 4,9 procent dat wist op te schalen. Bijna 40 procent van deze groep verdween zelfs volledig, door opheffing of overname.
Juist het middenbedrijf vormt een opvallende uitzondering. Hier groeide een relatief groter aandeel door dan bij de kleinere categorieën: 7,5 procent maakte een sprong omhoog, terwijl 12,4 procent kromp en ruim de helft – 51,5 procent – stabiel bleef. Hoewel ook hier bedrijven uitvielen (28,6 procent), blijft de dynamiek hoger dan in de rest van het mkb.
Zzp’ers vormen een verhaal op zich. Van degenen die in 2014 actief waren, was in 2024 nog maar iets meer dan de helft in bedrijf: 48,6 procent verdween in de tussentijd, terwijl 4,7 procent uitgroeide tot een bedrijf met personeel. Bij grote bedrijven ligt het uitvalspercentage met 25,1 procent aanzienlijk lager; driekwart van deze ondernemingen bleef overeind en 10,3 procent kromp.
Minder vernieuwing in 2024
In 2024 vertraagde de bedrijvendynamiek verder. Er ontstonden minder nieuwe ondernemingen, terwijl het aantal bedrijfsopheffingen toenam. De verversingsgraad – het aandeel bedrijven dat jaarlijks wordt opgericht of beëindigd – daalde naar 17,2 procent, tegen 17,8 procent in 2023 en duidelijk onder het langjarig gemiddelde van 19,7 procent.
Vooral zzp’ers zorgden traditioneel voor veel beweging, terwijl het mkb exclusief zzp’ers al jaren een veel lagere verversingsgraad kent. In 2024 lag die, net als in 2023, op 8,2 procent; ruim onder het gemiddelde van 10,3 procent sinds 2007. Minder dynamiek kan duiden op stabiliteit, maar ook op afnemende vernieuwing en minder ruimte voor snelle groei.
Mkb groeit vooral door toename zzp’ers
Ondanks de beperkte doorstroom nam het totale aantal mkb-bedrijven wel flink toe. Begin 2025 telde de business economy ruim 1,6 miljoen mkb-ondernemingen – bijna 75 procent meer dan in 2014. Die groei komt vrijwel volledig voor rekening van de zzp’ers, met sterke stijgingen in de verhuur- en zakelijke dienstverlening, de vervoer- en opslagsector en de horeca.
Het overige mkb groeide met bijna 13 procent, waarbij opnieuw de verhuur en zakelijke dienstverlening de sterkste toename liet zien. Daardoor veranderde de samenstelling van het mkb ingrijpend: bestond het in 2014 nog voor 70 procent uit zzp’ers, in 2025 is dat aandeel gestegen naar bijna 81 procent. De groep microbedrijven werd daarmee relatief kleiner.
Een mkb in beweging dat minder beweegt
De cijfers schetsen een mkb dat kwantitatief groeit, maar waarin individuele bedrijven minder snel vooruitkomen. De grotere nadruk op zzp’ers, het afnemende aantal doorgroeiers en de lagere verversingsgraad duiden op een bedrijfslandschap dat bestaat uit veel kleine spelers, die vaker verdwijnen dan doorgroeien. Tegelijkertijd laat vooral het middenbedrijf zien dat er nog altijd ruimte is voor opwaartse beweging – zij het voor een beperkte groep.